TIBBIYOT TA’LIMI VA INNOVATSIYALARI · Oct 20, 2026
YIRINGLI YARA SHAROITIDA YUMSHOQ TO'QIMALARNING TIKLANISHI: MORFOLOGIK VA GISTOLOGIK XUSUSIYATLAR VA YOSHGA BOG'LIQ FARQLAR
By Xaydarov R, Ренатович АА
Maqsad. Ushbu tizimli sharh yiringli yaralar sharoitida yumshoq to'qimalar tiklanishining morfologik va gistologik belgilarini tavsiflash hamda ushbu belgilarning pediatrik va geriatrik bemorlarda namoyon bo'lishidagi farqlarni aniqlashga qaratilgan. Metodlar. Scopus, PubMed/MEDLINE va Web of Science ma'lumotlar bazalarida 2015– 2024-yillar davomida chop etilgan adabiyotlar bo'yicha tizimli qidiruv o'tkazildi. Dastlab aniqlangan 847 ta yozuvdan belgilangan mezonlarga javob beradigan 68 ta tadqiqot tahlil qilindi. Gistologik baholash H&E, Masson trikromi va Pikrosirius qizil bo'yash usullari, shuningdek, makrofaglar (Mac-3/CD68), neytrofillar (Ly-6G/MPO), angiogenez (CD31) va mezenximal stromal hujayralar (CD90/CD105) markerlari yordamida immunogistokimyoviy tekshiruvlarni qamrab oldi. Natijalar. Yiringli infeksiya, asosan, Staphylococcus aureus va Pseudomonas aeruginosa bilan bog'liq bo'lib, matriks metalloproteinazalar (MMP-2, MMP-3, MMP-9) faolligining oshishi, biofilm bilan bog'liq reepitelizatsiyaning buzilishi va reaktiv kislorod turlari ta'sirida endotelial shikastlanish bilan tavsiflanadi. Keksa yoshdagi bemorlarda ushbu patologik o'zgarishlar senessensiya bilan bog'liq sekretor fenotip (SASP) faolligining ortishi, makrofaglar polyarizatsiyasining buzilishi va mezenximal stromal hujayralar mikromuhitining noqulayligi bilan bog'liq surunkali, past darajali yallig'lanish — inflammaging — fonida kuchayishi mumkin. Pediatrik to'qimalarda VEGF va IGF-1 ekspressiyasining hamda CD90+ mezenximal stromal hujayralar zichligining yuqoriligi regenerativ salohiyatning ortishi bilan bog'liq bo'lsa-da, gipertrofik chandiq hosil bo'lish xavfi ham yuqori bo'lishi mumkin. Xulosa. Yiringli yaralarning tiklanishidagi morfologik o'zgarishlar infeksiya xususiyatlari va bemorning yoshiga bog'liq. Kollagen I/III nisbati, MMP/TIMP muvozanati va mezenximal stromal hujayralar zichligi kabi gistologik biomarkerlar regenerativ natijalarni baholashda muhim ahamiyatga ega. Kelgusida keksa yoshdagi bemorlarda yara muhitiga yo'naltirilgan senoterapevtik strategiyalarni o'rganish shaxsiylashtirilgan regenerativ tibbiyotni rivojlantirish uchun istiqbolli yo'nalish hisoblanadi.